mardi 2 octobre 2012

Soi de retorn sus mon blòg

Fasiá de temps qu'aviái pas escrich quicòm sus aquel blòg e pensi que m'i va tornar metre. S'agís ara de trobar de subjèctes interessants.

samedi 19 novembre 2011

la bèstia dau Vaccarès


La bèstia dau Vaccarès es un animal descrich a la debuta del sègle XV per Jacme Robaud, gardian a pròp de l'estanh dau Vaccarès en Camarga. Inspirèt un fum d'autors que lo mai celèbre es Josef d'Arbaud (1874 - 1950) amb son òbra al títol eponim La bèstio dóu Vaccarés. La bèstia dau Vaccarès una creatura imaginari que sembla al dieu grèc Pan, un omenet de bacin, de cambas e de banas parièrs a los d'un boc. Aquela representacion de la bèstia jols traches d'un dieu banut simboliza las cresenças paganas en declin mentre que la societat es  a mand d'èsser completament crestianisada a la fin del sègle XIV. Adoncas es pas un asard se L'escrivan Plutarc nos rapòrta qu'al sègle primièr jos l'emperador Tibèr, un navigator del nom de Tamus, passant lo long de las còstas d'Arcadia, ausiguèt cridar : "Pan es mòrt". Aquela mòrt d'un dieu en teoria immortal a atanben una significacion particulara, es la debuta de la fin del paganisme e lo començament d'un mond nòu, lo del triomfe del monoteisme.
Robaud lo narrator tenguèt d'escriure lo raconte d'aqueste rescontre entre el e la bèstia estranha. D'autant mai estranha qu'ela taben parlava, assegurava aquel ancian escolièr de Robaud qu'èra pas una creatura del diable mas un mièja divinitat descasuda, caçada d'en pertot e condemnada a finir sa vida dins la solesa de las paluns. La primièra estupor passada, un sentiment nòu comença de surgir, lo de la compassion, e mai dins lo còr del piós gardian, un sentiment que reconeis amb estonament per d'amistat. Aquela rescontre de doas personas simboliza en realitat lo rescontre de doas civilizacions, la de l'Antiquitat pagana e la de l'Edat mejana crestiana que realisan un moment una comunion dins la reconaissença de las valors eternalas de la Natura. La Bèstio dóu Vaccarès es tanben un conte salvatge e tendre sul vielhum e la mòrt dels grands mites.
Lo gardian D'Arbaud escriguèt aquel conte dins lo regret que li causa la dispariicon de sa Camarga, la Camarga tradicionala que los òmes son a modernisar per d'unes canals e autras construccions superficialas.

lundi 14 novembre 2011

Tintin

Tintin es benlèu la benda dessenhada que m'agradèt mai dins mon enfança. E la melhora escasença de ne far un article m'es balhada per la sortida recenta d'un film de Spielberg sul jornalista bèlga. Dins l'espèr de demorar  sintetic, me soi acontentat de pas tractar que dos episòdis de la seria mondialament coneguda : Lo Secret de L'Unicòrn e L'afar Tornesòl (o Virasolelh).


- Dins lo Secret de l'Unicòrn, Tintin compra la maqueta d'un vaissèl pel capitan Haddock (o Merlusson ?). Se revèla en fach èsser la replica d'un vaissèl d'un aujòl del capitan, lo cavalièr Francés de Hadoque, que luchava contra lo pirata Rackam Lo Roge qu'aviá amassat un tesaur important. Aprèp un dual a l'espasa remportat pel cavalièr, aquel faguèt espetar lo vaissèl cargat de polvera e se refugiguèt sus una iscla pròcha, abans de tornar en Euròpa ont escriguèt sas memòrias. Es alara que Tintin e Haddock descobriguèron un pergamin dins lo vaissèu. Mas en fach se rendon lèu compte que ne mancan dos de mai, que son estats raubats per de marrits antiquaris, los fraires Loiseau (o Aucèl) que demòran al castèl de Molinsart. Es dins aqueste episòdi que i a la primièra aparicion del servicial Nestòr. Un còp los ennemics arrestats, recupèron los tres pergamins que, junts ensèms, indicon una longituda e una latituda. Pòdon alara anar quèrre lo Tesaur dins L'Atlantica, çò qu'es lo raconte de la BD seguenta Lo Tesaur de Rackham lo Roge. Foguèt publicada en album en 1943. Amb sa seguida Lo Tesaur de Rackham lo Roge, es l'aventura de Tintin mai venduda del mond.


- L'istòria comença  a Molinsart quand Tintin e Haddock son confrontats a un chavana estranha que fa espetar los objèctes en veire e en porcelana. En fach es lo professor Virasolelh qu'experimenta  l'aparèlh d'ultrasons destructor qu'inventèt, mas e en causa d'aquesta invencion, es raubat pels bordurians a Nion en Soïssa, puèi pels sildavians dins un avion, e de nòu pels bordurians. Lo capitan e Tintin, amb l'ajuda de la Castafiore se van encanissar aprèp cada corsejada a lo liberar, cò que capitèron de far en utilizant los papièrs del coronèl Sponz, subtilizats dins la lòtja de la Castafiore. aprèp la fugida e lo retorn a Molinsart, Virasolelh decidiguèt finalament de destrusir sos plans. L'istòria, que se debana majoritàriament en Soïssa, conten una clara allusion a la guèrra freda (l'album foguèt publicat entre 1954 e 1956), a l'espionatge que resulta e a la corsa als armaments entre los dos blòts, comunista e capitalista, encarnats per dos païses fictius, la Sildavia et la Borduria.
A l'escasença del centenari de la naissença d'Hergé, las edicions Casterman se son associadas a l'associacion Aliance culturèla arpitana per adaptar l'Afar Virasolèlh dins la lenga de la region ont se debana l'istòria (Soïssa e raras francesas), doncas en arpitan. L'album s'es revirat aital L'afére Pecârd pr'amor que lo professor Virasolèlh es transformat en Pecârd, del nom del savant soís Auguste Piccard que serviguèt de modèl a Hergé. L'asseguraire Serafin Lampion se vei transformat en Cherafin Gâlèyà que vòl dire Cherafin lo farcejaire.

lundi 7 novembre 2011

Dune


 Dune es una novèla de sciéncia-ficcion escricha en 1969 per Frank Herbert, e qu'es lo punt de començament d'una vertadièra sagà, pr'amor que foguèt seguida de cinq autres libres,  escriches per Frank Herbert que moriguèt en 1986 (son filh Brian Herbert contunhèt la publicacion de seguidas) :

  • Dune Messiah (1969).
  • Children of Dune (1976).
  • God Emperor of Dune (1981).
  • Heretics of Dune (1984).
  • Chapterhouse : Dune (1986).
 Se ditz qu'es la novèla de sciéncia-ficcion mai venduda de tots temps e s'es convertida en una òbra culta de la literatura fantastica. En mai d'aquò i aguèt d'unes produches derivats (jòcs videòs), d'unas adaptacions a la television, e mai que mai al cinemà (lo film de David Lynch en 1984 es de destacar). Òm pòt comparar la sagà de Dune amb la de La Guèrra de las Estelas.
L'accion de Dune se debana dins un futur luènh de mai de 20 000 ans, al mitan d'un empèri interstellar ont las planetas son controladas per de familhas nòblas - las Grandas Familhas - que se racampan dins un grand conselh sonat "Landsraad" e que devon elas-meteissas obesissença a la familha imperiala : los Corrino. Evidentament i a d'unas conspiracions a l'entorn del poder imperial. La novèla narra l'istòria d'un jove, Paul Atreides (eiritièr del duc Leo Atreides), que s'en va amb sa familha sus la planeta Arrakis que sos estatjants son los "Fremen". Es sus aquesta planeta que se tròba l'unic jaciment d'una substància que dona son nom al títol de l'òbra "Dune", que se pòt revirar en "mescla" o "espècia". Es la substància mai importanta e mai cara de l'Univèrs, pr'amor que perlonga la vida de lo que la consuma.

 Paul dèu afrontar l'ataca e l'ocupacion d'Arrakis per sos enemics mortals, la familha Harkonnen, e subreviure sus la planeta ostila. Malgrat sa trama aparentament banala per un libre de sciéncia-ficcion, la sagà de Dune tira son inspiracion de sòrgas tant filosoficas coma literàrias. Aquela vida en condicions extrèmas se pòt inspirar de la vida aventurièra del britanic Lawrence d'Arabia. Es una istòria qu'explòra las complexas interaccions de la politica, de la religion, de l'ecologia, de la tecnologia amb las emocions umanas. Lo destin de Paul, de sa familha, dels estatjants de la planeta, coma lo de l'emperatritz, la poderosa "Spacing guild" s'entrecrosan dins una confrontacion que cambiarà lo futur de l'umanitat.

dimanche 23 octobre 2011

L'Eclesiaste o Qohelet


Las longas nuèches d'ivèrn son propícias a de reflexions sus l'existéncia. I a dins Bíblia, un escrich que me tòca particularament, es lo libre de l'Eclesiaste, que Cantalausa n'a fach la revirada en occitan.
L'Eclesiaste o Qohelet, tanben conegut coma libre del predicator es un libre d'Ancian Testament que son contengut es un recuèlh de leis e provèrbis populars que serviguèron de guida pels crestians e josieus, e mai se s'ataca als principals postulats de la saviesa tradicionala de son temps.

A ieu, dins ieu me diguèri : lo quiti sòrt del caluc a ieu tanben m'espèra ! E perqué donc foguèri, ieu, mai savi (que non pas el ) ? (1-15)

Es susprenent de trobar dins Bíblia un escrich que sembla presentar un Dieu luènh e arbitrari, que dobta que los òmes sián onorats o castigats dins l'autre mond, e sustot que proclama que lo melhor que pòt far l'òme es manjar, beure, e se congostar dins lo trigossadís.

Tenètz, çò que ieu vegèri : lo bonaür per l'òme es de plan manjar e de beure e de se congostar dins lo trigossadís que trigossa jol solelh  dins l'enpalm dels jorns de sa vida que Dieu li balhèt : aquò's la seu part ! (5-17)

L'autor Qohelet se noma el-meteis, "filh de David" e "rei de Ierusalem", atributs tradicionals de Salomon. La significacion del mot ebreu " Qohelet" es incertana. La mai probabla seriá "president", "convocator", "orator", "porta-paraula d'una acampada". 
Son biais d'escriure es una mescla de poesia e de pròsa, se vei malaisidament lo limit entre una e l'autra. Lo ritme es irregular e i a abondància de frasas longas e complicadas, mas la sintaxi e lo lexic son paures. A despart d'aquò la descripcion de la vielhesa qu'acaba lo còs de l'òbra se pòt considerar coma un dels melhors tèxtes de la poesia biblica. Peir de Garròs se n'inspira fortament dins sas Eglògas.

Rapèla-te de ton creator tant que siás dins ton joventum, abans que vengan los jorns negres e que se sarren las annadas que ne diràs : "N'ai un vòmit" [...] abans que la posca s'entorne a la tèrra d'ont se levèt ; e que lo sofle s'entorne a Dieu d'ont venguèt. (12-1;7)

L'òbra es constituida d'una combinason de provèrbis, exemples, parabòlas, confessions, exortacions. Se dins la màger part del tèxt, una tonalitat sceptica domina, la vanitat de l'existéncia umana es mesa en valor, Qohelet afortís ça que la, qu'abans la venguda de la mòrt, cal aprofechar de totas las bonas causas de la vida coma un present de Dieu.

E dins mon èime debatèri de me rebalar dins lo vin mas sens pèrdre l'èime. (2-3)

Que que faguèssem sus tèrra, i a pas res de nòu e pas res a ganhar jol solelh.

Totes los fluvis a la mar van e la mar jamai es pas plena. (1-7)

Es una reflexion de las curiosas, qu'aquela d'aquí. Un jorn belèu, me la pausarai.

lundi 17 octobre 2011

Lo Tambornet

Uèi, vos vau parlar d'un espòrt tradicional d'Erau e mai o mens espandit dins Occitània tota : lo tambornet.
Dins un blòg occitan, avèm la libertat de parlar de çò que nos passa dins lo cap, de la pluèja e del bèl temps, del defòra coma del dedins, mas sa primièra tòca, a un blòg occitan, seriá benlèu de nos donar d'entresenhas sus las costumas e las tradicions de Lengadòc, a fortiori quand s'agís d'un blòg d'un estudiant en occitan de Montpelhièr. E doncas, los occitanistas aurián al mens doas bonas bonas rasons de s'interessar a aquel espòrt : la primièra seriá per que de la fin del sègle XIX a la mitat del sègle XX foguèt un espòrt jogat dins Lengadòc tot, cada vilatge aviá son terren e son equipa ; e la segonda perque Max Roqueta, un dels pus grands escrivans occitans del sègle XX, non solament foguèt un jogaire aficionat d'aquel espòrt, mas contribusiguèt tanben a son espandiment e a la fixacion de las règlas oficialas, pr'amor que foguèt president de la federacion de jòc de tambornet.
Lo tambornet es un jòc, que remonta plan luènh abans nosautres, tre l'Egipta anciana se jogava a de jòcs de balons, e de jòcs de pauma. Aqueles jòcs de pauma practicats dins Occident tot, son los aujòls comuns del tennis e del tambornet. Es en 1861 a Mesa, qu'un barricaire fabriquèt los primièrs tambornets (cercle de fusta sul qual es tibat una pèl pargaminada). Se la practica d'aquel espòrt a fòrça descreissut dins lo Miègjorn, i a ça que la de païses ont coneguèt un desvolopament remirable en comparason amb França. Vòli parlar d'Itàlia qu'a l'ora d'ara possedís un campionat professional e benlèu la melhora equipa nacionala. Podètz veire aquí l'istoric e las explicas sul wikipèdia en Occitan que son plan plan fachas.
Una partida de jòc de tambornet

Un exemplari de tambornet


Lo tambornet se jòga normalament a cinc contra cinc sus un terren de 80 mètres de long sus 40 mètres de larg. Lo descompatge dels punts es semblable a lo del tennis, mas pas completament. Se ganha lo punt se l'adversari fa fauta, o se capita pas de tornar la paleta (autre nom de la bala). La progression dels punts se fa coma aquò : 15 - 30 - 45. A egalitat 45-45, una equipa ganha lo jòc se ganha dos punts de seguida. Mas aprèp dos avantatges gastats, lo jòc se ganha al punt decisiu. Lo servici altèrna entre las doas còlas cada jòc, e se càmbia de costat cada tres jòcs. Es la primièra equipa que rempòrta 13 jòcs que ganha la partida. Existís tanben de variantas : a la plaja per exemple, se parla del tambeach, en sala es tres contra tres e las dimensions son reduchas a las d'un terren de handball
Es un espòrt fòrça aerian qu'i es necite non pas tant una granda fòrça musculara, mas una bona endurança e un bon plaçament ; Las pelòtas fusan aisidament a 200 km/h e çò melhos per plan tornar la paleta, es de plan preparar son gèst.. Ai descobèrt aquel jòc un pauc per asard e regreti pas d'aver començat. Segur que serà pas una partida de plaser. En tot cas s'aquò vos interèssa, vos dòni l'adreiça del club de Tambornet de Montpelhièr ont me soi inscrich. L'entrenaire se sona Igòr Bantsimba, sètz los benvenguts per començar lo tambornet.

lundi 10 octobre 2011

plurilingüisme e polemicas en Espanha.


Se cal pas far d'illusions, quora i a de gents que son en favor de las lengas regionalas, quora n'i a - e n'i aurà totjorn - que seràn en contra. Pas de fum sens fuòc, podriam dire, mas lo problèma es vertadièrament qu'a l'interior d'un estat ont i a mai d'una lenga parlada, las lengas minoritàrias ( regionalas o perifericas se vos agrada mai ) d'aqueste estat patisson d'un desnigrament de la part de personalitats, de grops politics defensors encanissats de l'unitat de l'estat e de la predominància de la lenga majoritària. Es lo cas en França ont existís una molonada de sitis "sobiranistas" que lor òdi per las lengas regionalas es pas que lo paravent d'un antieuropeisme forçenat e d'una ferotja ostilitat al "mondialisme". En França de sitis coma L'Observatoire du communautarisme, Le Canard Republicain o Riposte Laïque son l'expression mai sintetica d'aquela bona mescla de nacionalisme francés, de jacobinisme e "d'anti-comunautarisme". Lo mot "communautarisme" es vengut una expression comòda en França per regetar las minoritats, regionalas o pas, e denonciar lo multiculturalisme. Segur que l'analisi dels discorses dels anticomunautaristas seriá interessanta, mas seriá autant enriquesent de vos presentar aquel discors anti-lengas regionalas de l'autre costat dels Pirineus, es a dire en Espanha.
Se poiriá creire qu'en cause del remembre prigond del periòde franquiste existiriá un consensus, al mens de la classa politica, a l'entorn d'aquela question del respècte del plurilingüisme, çaquelà la realitat es tota autra. Per començar, vos dòni la possibilitat de visionar los reportages e los debats passionadament ostils al catalanisme, al nacionalisme basc, al nacionalisme gallec o a tot nacionalisme lingüistic qual que siá, baste que non siá nacionalista espanhòl per o dire clarament. Cal saber que la linha editoriala de las cadenas de television que produsiguèron aquestes reportatges - Telemadrid, VEO7 o Libertad Digital TV - es pas gaire favorabla als nacionalismes periferics d'Espanha, pr'amor qu'aquestas cadenas installadas a Madrid desvolòpan un ponch de vista exclusivament centralista e son directament en concurréncia amb las cadenas localas finançadas per las comunitats autonòmas.
 - Ciudadanos de Segunda per Telemadrid en 2010
 - Victimas del catalanismo per VEO7 en 2010
 - La persecución del castellano : debates en Libertad Digital TV en 2008
Dins aqueles tres documentaris, los jornalistas se focalisan sus de "victimas" - realas o pretendudas - qu'afirman patir de discriminacions orquestradas e avalidas per las administracions autonòmas. Son de parents castelhanofòns qu'a lors enfants lor es refusat de recebre una educacion dins lor lenga maternala, de comerçants que devon pagar d'amendas per non presentar de pancartas dins la lenga cooficiala de la comunitat autonòma. Se los discorses son mai o mens victimistas, es a dire que josentendon qu'aprèp la mòrt de Franco, las victimas an cambiat de camp e a lor torn son vengudas persecutriças, los reportegaires an tendéncia a retraire los defensors actuals de las lengas minoritàrias, e es l'aspècte mai polemic, coma de d'organisacions mafiosas, utilisant lo raquet e lo boicòt. Vesèm plan qu'en França coma en Espanha, las lengas minoritàrias pertòcan inevitablament lo camp politic e suscitan contunh de polemicas.
Urosament que "Polónia", lo programa umoristic de la television publica catalana, as aquí per riure de tot aquò :
- Polónia : SOS Español